Joost Rienks werkt al jaren als energieadviseur en is gespecialiseerd in verlichting. Hij adviseert ondernemers om bij ledverlichting niet alleen te letten op de prijs, maar vooral op de kwaliteit die nodig is voor de ruimtes waar de verlichting wordt toegepast. ‘Dat is niet overal hetzelfde’.

Tekst: Norbert Cuiper

Ondernemers denken bij ledverlichting vaak dat ze gewoon de oude lampen kunnen vervangen door led-exemplaren. “In de praktijk loop je dan tegen problemen aan zoals minder licht, een slechte lichtverdeling, knipperen van lampen met dimmers, en verblinding. Belangrijk is dat ledverlichting bijdraagt aan verbetering, of het nu gaat om energiebesparing, de beleving door werknemers of hun arbeidsproductiviteit. Het is te vergelijken met een auto, die niet alleen zuiniger moet zijn maar ook comfort moet bieden. Bij verlichting is het net zo.”

Kleurweergave

Belangrijk is de kleurweergave, zegt Rienks. “Niet elke ledlamp geeft kleur goed weer. Ook gaat het om de hoeveelheid licht die nodig is. Zo is in een fabriek bij assemblage van kleine onderdelen en solderen veel licht nodig. Dan is meer licht nodig om details te zien. Het advies volgens de vorm is 750 lux. In magazijnen/logistieke centra is minder licht nodig. Dat gaat van 100 lux in gangen en paden tot 300 lux in hallen waar goederen of pakketten worden verwerkt.”

Hoewel led op de verlichtingsmarkt terreinwinst boekt op tl, worden nog steeds tl-armaturen verkocht, vertelt Rienks. “Soms is het een hele heisa om alle tl-armaturen te vervangen. Het is echter ook mogelijk om tl-led-lampen in de bestaande tl-armaturen te plaatsen. Dat is een goedkope oplossing, die veel in de bestaande bouw wordt toegepast. Bij nieuwbouw worden standaard hele armaturen geplaatst en kiezen ondernemers zonder uitzondering voor led.”

Problemen met dimmers ontstaan vaak als lampen worden vervangen in een bestaande armatuur

Lumen en Lux

Rienks adviseert om niet alleen te letten op energiegebruik, maar om ook te kijken naar de lichtopbrengst. Lichtopbrengst wordt uitgedrukt in aantal Lumen. Lumen staat voor de hoeveelheid licht die de lamp per seconde verlaat. “De verhouding tussen energiegebruik en lichtopbrengst zegt iets over de efficiency. De lamp die twee keer zoveel Lumen geeft met hetzelfde energiegebruik is twee keer zo zuinig.”
Lux is de eenheid voor het waarneembare licht dat valt op een vierkante meter oppervlak. Rienks: “Dit hangt af van het aantal lampen en de hoogte waarop ze hangen.” “Lumen kan je vergelijken met de hoeveelheid water die per seconde uit een douche stroom, terwijl Lux te vergelijken is met de hoeveelheid water die op de grond valt. Dat hangt onder meer af van de hoogte van de douche.”

Gelijkstroom

Led draait op gelijkstroom. Dat betekent dat de wisselstroom uit het net eerst moet worden omgezet naar gelijkstroom om ledlampen te kunnen laten branden. Daarvoor bevindt zich elektronica in de armatuur of in de lamp, zegt Rienks. “De kwaliteit van de omzetting bepaalt mede de kwaliteit van de verlichting. Als dit niet goed gaat ontstaan er rare effecten, zoals flikkeren.” Voordeel van gelijkstroom is dat led rechtstreeks kan worden aangesloten op zonnepanelen of op een mobiele telefoon, maar dit wordt tot nu toe alleen in kleinschalige proeven toegepast.

Dimmer voor led

Ledverlichting is te dimmen, maar dan is een dimmer nodig die past. Problemen ontstaan vaak in de bestaande bouw, als lampen worden vervangen in een bestaande armatuur. Voorbeeld: Een rij van vijf halogeenlampen van elk 50 Watt is bij elkaar 250 Watt. Als je deze lampen wil dimmen is een dimmer nodig met een range van 100 tot 300 Watt. Maar als de halogeenlampen worden vervangen door vijf ledlampen van ieder 5 Watt (dus 25 Watt totaal) valt dit buiten de bandbreedte en is de dimmer opeens niet meer geschikt. De lampen gaan dan knipperen en gaan dan vaak snel kapot.

Rienks: “Het probleem met dimmen komt in de praktijk heel veel voor. Ook ondernemers lopen hier tegenaan, in de horeca, winkels en kantoren. Het is duidelijk een aandachtspunt waar veel mensen proefondervindelijk achter komen, als er diverse lampen achter elkaar zijn gesneuveld.”

Verschillende systemen

Een soortgelijk probleem doet zich voor bij het vervangen van TL-buizen door tl-ledlampen. Rienks: “Bij de dikkere tl-buizen zijn er twee systemen op de markt: conventionele systemen, die te herkennen zijn aan de starters, en de hoogfrequente systemen die energiezuiniger zijn. Bij de vervanging door tl-led moet je rekening houden met het systeem. Dat doe je door uit te zoeken welk systeem je hebt en checken of het wel of geen starter bevat. Dit kan je vragen aan de installateur of leverancier.”

Ook is het zaak om een bijpassende led-buis te kiezen. Er zijn ook LED-buizen te koop die voor beide systemen geschikt zijn, maar dat is niet altijd het geval. “Sommige ledlampen zijn voor beide systemen geschikt, maar vaak gaat het niet goed als een ledlamp in een ander systeem wordt geplaatst. De lamp gaat dan knipperen of gaat simpelweg niet branden.” Met andere woorden: ledlampen zijn specifieke producten die niet uitwisselbaar zijn bij verschillende systemen.

In het begin kan de sterkte wel 1000 Lumen zijn, maar dit kan bij een slechte lamp na 5000 branduren al met 10 procent zijn afgenomen

Extra risico lage kwaliteit

Rienks wijst op een extra risico bij een inferieure ledlamp: de lamp is niet alleen energie-onzuiniger, maar de verlichtingssterkte loopt ook snel terug. “In het begin kan de sterkte wel 1000 Lumen zijn, maar dit kan bij een slechte lamp na 5000 branduren al met 10 procent zijn afgenomen. Gedurende de levensduur geeft de lamp steeds minder licht, en wordt het daardoor sneller donker.”


Naast de sterkte kan de kleur tussen led-armaturen onderling verschillen. Hiervoor bestaan normen, zoals de ‘MacAdams steps’. “Dit is een maat voor de variatie in kleur tussen lampen van een bepaald merk en type. De meeste leveranciers garanderen maximaal drie MacAdams steps. De kleurverschillen zijn dan voor de meeste mensen niet waarneembaar.”

Verblinding

Ledverlichting kan ook te fel zijn, waardoor de kans op verblinding toeneemt. “Bij sommige armaturen kijk je recht in de lichtbron of wordt het licht teveel gereflecteerd door een ruit of monitor. Dat is vervelend voor je ogen. Om dit probleem te ondervangen is de Unified Glare Rate (UGR) in het leven geroepen. Hoe lager deze norm des te beter. Bij scholen en kantoren ligt de UGR onder de 19, terwijl deze bij gangen onder de 22 tot 25 ligt.”

Blindstroom

Als laatste tip geeft Rienks een misverstand aan over blindstroom. Dit betekent dat er meer stroom wordt verbruikt dan effectief naar verlichting toe gaat. “Hier wordt veel veel tam-tam over gemaakt, maar meestal is het geen probleem. Het is alleen een probleem als je slechte lampen hebt die blindstroom veroorzaken en het verbruik van deze lampen een te groot deel van het totale verbruik uitmaken.”

Meer weten over led voor ondernemers? Lees dan het eerste artikel van deze serie over ledverlichting voor ondernemers.

Partners van Project Informatieplicht Energiebesparing

Partner logo RECRON
Partner logo LTO
Partner logo VACO
Partner logo Bedrijvenkring Ondernemend Veenendaal (BOV)
Partner logo Stichting Belangenbehartiging Nederlandse Golfkartonindustrie
Partner logo MKB Utrecht
Partner logo NVG
Partner logo NBOV
Partner logo BOVAG
Partner logo Bouwend Nederland
Partner logo Evofenedex
Partner logo NRK
Partner logo Ondernemend Lansingerland
Partner logo INretail
Partner logo VNO-NCW West
Partner logo DDA
Partner logo BIK
Partner logo Modint
Partner logo KVGO
Partner logo BETA
Partner logo VNO-NCW Midden
Partner logo FME
Partner logo MKB Rotterdam Rijnmond
Partner logo Koninklijke Metaalunie
Partner logo Koninklijke Nederlandse Slagers (KNS)
Partner logo VNO-NCW Noord
Partner logo St. DEC Liemers
Partner logo MKB Amsterdam
Partner logo OVSV
Partner logo EPV
Partner logo VOA
Partner logo Detailhandel Nederland
Partner logo Kartoflex
Partner logo MKB Noord
Partner logo MKB Midden Nederland
Partner logo NVKT
Partner logo Vakcentrum
Partner logo KAVB
Partner logo Koninklijke Horeca Nederland
Partner logo NSO
Partner logo Koninklijke CBM
Partner logo Energie Samen Rivierenland
Partner logo MKB Limburg
Partner logo VNO-NCW Brabant Zeeland
Partner logo Vastgoed Belang
Partner logo EnergieCollectief Utrechtse Bedrijven
Partner logo DPG
Partner logo Stichting Clok
Partner logo VNHI
Partner logo LWV
Partner logo NL Actief
Partner logo Techniek Nederland
Partner logo FTN
Partner logo Tuinbranche Nederland
Partner logo MKB Nederland Regio Zwolle
Partner logo Nederland ICT
Partner logo FOCWA
Partner logo MKB Eindhoven

Pin It on Pinterest

Share This